Կարագյոզյան Կենտրոնը նախադեպ է ստեղծում՝ COP17-ի կանաչ գոտու օրակարգ բերելով կանխարգելիչ բժշկության կարևորությունը բնապահպանության համար
Նոյեմբեր 2026 | Երևան, Հայաստան
Ի՞նչ կապ կա ատամնաբուժության և շրջակա միջավայրի պահպանության միջև։ Ավելի մեծ, քան կարող է թվալ։
Ատամնաբուժության ոլորտում օգտագործվում են նյութեր, ջուր և էներգիա, իսկ ծառայությունների մատուցման արդյունքում առաջանում են թափոններ։ Սակայն բերանի խոռոչի առողջության պահպանման առավել կայուն մոտեցումներից մեկը հիվանդությունների կանխարգելումն է՝ նախքան բուժման անհրաժեշտության առաջացումը։
1993թ. – ին իր հիմնադրումից ի վեր «Հովարդ Կարագյոզյան» բժշկական բարեգործական հասարակական կազմակերպությունը (ՀԿԲԲՀԿ) երեխաների բերանի խոռոչի առողջությունը դարձրել է առաջնահերթություն: 2016թ. – ից մեկնարկել է այս ոլորտում կազմակերպության ավելի քան 30-ամյա փորձից ծնված Դպրոցահեն ատամնաբուժական կանխարգելման ծրագիրը, որի նպատակն է երեխաների շրջանում կարիեսի կանխարգելումն ու նվազեցումը, ինչպես նաև բերանի խոռոչի հիգիենայի վերաբերյալ հանրային իրազեկվածության բարձրացումը։ Ծրագրի շրջանակում մինչ օրս կանխարգելիչ միջոցառումներ են իրականացվել դպրոցական տարիքի շուրջ 20 000 և նախադպրոցական տարիքի 3000 երեխաների շրջանում:
Եւ ահա, հիմնվելով իր այս զգալի փորձի վրա, Կարագյոզյան Կենտրոնը որոշում կայացրեց նախադեպ ստեղծել և 2026 թ. – ի հոկտեմբերին Երևանում անցկացված COP17-ի* հարթակն օգտագործել քննարկելու համար, թե ինչպես կարող է կանխարգելման վրա հիմնված ատամնաբուժությունը նպաստել առողջության պահպանմանը՝ միաժամանակ նվազեցնելով ռեսուրսների օգտագործումը, թափոնների ծավալը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունը։

«Ատամնաբուժության վերափոխում. կանխարգելումը՝ առողջության և կայուն շրջակա միջավայրի հիմք» պանելային քննարկում
Այդ նպատակով, 2026 թ. – ի հոկտեմբերի 19-ին «Հովարդ Կարագյոզյան» ԲԲՀԿ-ն COP17 Կանաչ գոտում կազմակերպել էր «Ատամնաբուժության վերափոխում. կանխարգելումը՝ առողջության և կայուն շրջակա միջավայրի հիմք» պանելային քննարկումը, որը համախմբել էր ատամնաբուժության, հանրային առողջության և առողջապահական քաղաքականության ոլորտների մասնագետների։

Իրինա Լազարյան, Հովարդ Կարագյոզյան Հիշատակի Հիմնադրամի գործադիր տնօրեն
Հովարդ Կարագյոզյան Հիշատակի Հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Իրինա Լազարյանն իր ողջույնի խոսքում շեշտեց, որ Հիմնադրամն իր գոյության ավելի քան 105 տարիների ընթացքում տարբեր երկրներում բազմազան ծրագրեր է իրականացրել. «Եւ բնապահպանությունը միշտ եղել է Կարագյոզյան ընտանիքի նախաձեռնությունների մասը: Այսօր շատ ուրախ եմ, որ մեր առաքելության այս բաղադրիչը ևս կյանքի կոչվեց»:

Լիանա Սարգսյան, «Հովարդ Կարագյոզյան» ԲԲՀԿ գործադիր տնօրեն
«Հովարդ Կարագյոզյան» ԲԲՀԿ գործադիր տնօրեն Լիանա Սարգսյանն ընդգծեց, որ կանխարգելումն ազգային մակարդակի վրա բարձրացնելու համար համակարգային լուծում է անհրաժեշտ. «Շատ կարևոր է պետական մարմինների, մասնագիտական կառույցների, ուսումնական հաստատությունների և այլ շահագրգիռ կողմերի միջև համագործակցությունը»:
Թեմայի շուրջ Կառավարության մոտեցումը ներկայացնում էր ՀՀ առողջապահության նախարարության մոր և մանկան առողջության պահպանման վարչության երեխաների առողջության պահպանման բաժնի պետ Լիլիթ Ավետիսյանը. «ՀՀ ԱՆ առանցքային քաղաքականությունն է՝ կանխարգելում, վաղ հայտնաբերում և վաղ միջամտություն: Կանխարգելիչ բժշկությունը, որն ընկած է առողջ մանկության հիմքում, առողջության պահպանմանն ուղղված միջոցառումներից բացի, նաև ռեսուրսների խնայողության բավականին մեծ գործիք է հանդիսանում»:
Ոլորտում առկա մարտահրավերներին դիմակայելու, պետության և շահագրգիռ այլ կազմակերպությունների ջանքերի միավորման ու բերանի խոռոչի առողջության պահպանմանն ուղղված միջոցառումների մշակման նպատակով աշխատանքային խումբ է ստեղծվել, որի նախաձեռնողներից և ակտիվ մասնակիցներից է «Հովարդ Կարագյոզյան» ԲԲՀԿ-ն:
Դեռևս 2026 թվականի հունվարին կազմակերպությունը երեխաների բերանի խոռոչի առողջության ազգային ռազմավարության մշակումը նախաձեռնելու պաշտոնական առաջարկ էր ներկայացրել Առողջապահության նախարարին։ Դրան հաջորդել էր հանդիպում փոխնախարարի հետ, իսկ այնուհետև՝ Ազգային աշխատանքային խմբի անդրանիկ նիստը։ Կարագյոզյան Կենտրոնն Առողջապահության նախարարության համար գործնական առաջարկություններ է մշակել՝ երեխաների բերանի խոռոչի առողջության պահպանմանն ուղղված ազգային ռազմավարության իրականացման ճանապարհային քարտեզին աջակցելու նպատակով։
Հայաստանում բերանի խոռոչի առողջության ազգային կանխարգելիչ ծրագրի մշակումը կարևորեց Երևանի Մ․ Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի մանկական ստոմատոլոգիայի և օրթոդոնտիայի ամբիոնի վարիչ, ՀՀ ԱՆ մանկական ստոմատոլոգիայի գծով խորհրդատու Հրանտ Տեր-Պողոսյանը. «Հիվանդությունների ու դրանց բարդությունների կանխումը կարող է նվազեցնել բուժման անհրաժեշտությունը՝ խնայելով ընտանիքի և պետության միջոցները, մարդու ժամանակն ու մոլորակի ռեսուրսները»:
Կանխարգելիչ առողջապահության խթանման գործում շարունակական մասնագիտական զարգացման կարևորությունն իր ելույթում հիմնավորեց Հայ Օգնության Ֆոնդի Հայաստանյան գրասենյակի փոխտնօրեն, առողջապահական ծրագրերի ղեկավար Համբարձում Սիմոնյանը. «Առողջության առաջնային պահպանման օղակը կանխարգելիչ առողջապահության հիմնաքարն է, համայնքին տեղեկատվություն փոխանցողը, իսկ շարունակական մասնագիտական զարգացումը՝ այս օղակն ուժեղացնող առանցքային գործիք», – ընդգծեց նա։
«Այսօր պատմական օր է, քանի որ առաջին անգամ COP17-ի նման հեղինակավոր միջազգային հարթակում քննարկում ենք բերանի խոռոչի առողջության հարցեր», – նշեց ՀՀ ԱՆ «Ակադեմիկոս Ս․Ավդալբեկյանի անվան առողջապահության ազգային ինստիտուտի» փոխտնօրեն, Առողջապահական վիճակագրության և հետազոտությունների ազգային կենտրոնի ղեկավար Դիանա Անդրեասյանը: Նրա խոսքով, կանխարգելումը բարդ և հեռանկարային ընթացք է, որը քաղաքականության վերածելու համար անհրաժեշտ են որակյալ, փաստահեն տվյալներ։
Բանախոսների հետ ակտիվ հարցուպատասխանի մեջ ներգրավվեցին նաև քննարկման ունկնդիրները: Դրանց թվում էին Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի (ԵՊԲՀ) դասախոսներ և օրդինատորներ, ատամնաբույժներ և առողջապահության ոլորտի տարբեր ուղղությունների ներկայացուցիչներ, Կարագյոզյան Կենտրոնի բուժանձնակազմի անդամներ։ Միջոցառման արտերկրյա հյուրերն էին Հայկական միջազգային բժշկական հիմնադրամի նախագահ և հիմնադիր, UCLA Health-ի նախկին տնօրեն Սալփի Աքարագյանը, Մեծ Բրիտանիայի ազգային առողջապահական ծառայության (NHS) և մասնավոր հատվածի ընդհանուր պրակտիկայի խորհրդատու բժիշկ, շտապ բուժօգնության գծով ավագ խորհրդատու Սեդա Բողոսյանը, ինչպես նաև Օնտարիոյի Հայ-կանադական բժշկական ասոցիացիայի (ACMAO) նախկին նախագահ և գործող փոխնախագահ, բժիշկ Անի Ջեքի Ջանբազյան-Հասերջյանը:

«Ատամնաբուժության վերափոխում. կանխարգելումը՝ առողջության և կայուն շրջակա միջավայրի հիմք» պանելային քննարկում
Ընդգծելով քննարկման կարևորությունը, «Հովարդ Կարագյոզյան» ԲԲՀԿ բժշկական տնօրեն Ալիսա Բադալյանը նշեց. «Հատկանշական է, որ COP 17-ի նման հեղինակավոր հարթակում այս թեման բարձրաձայնվեց հենց Կարագյոզյան կենտրոնի նախաձեռնությամբ, որի ծրագրային առաջնահերթություններից է բերանի խոռոչի հիվանդությունների կանխարգելումը»:
«Հովարդ Կարագյոզյան» ԲԲՀԿ զարգացման ծրագրերի համակարգող Դիանա Միրզոյանն իր հերթին շեշտեց. «Մենք ակտիվ աշխատելու ենք թեմայի արծարծման շարունակականությունն ապահովելու ու այդ ուղղությամբ ինստիտուցիոնալ լուծումների հասնելու ուղղությամբ»:
Միջոցառման ավարտին բանախոսները նախանշեցին խնդրի լուծման ուղղությամբ իրենց հետագա քայլերն ու համագործակցության ոլորտները:
* ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի 17-րդ համաժողով (COP17)






